سینمای ایران

گفت و گو با «هادی محمدیان»،‌کارگردان «شاهزاده روم»

شاهزاده روم
 «شاهزاده روم» تا الان – یعنی تاریخ بالای سر همین صفحه – چهار میلیارد ِو نیم فروخته است و دارد می‌رسد به پنج میلیارد تومان و این عالی است! باید پای صحبت‌های سازنده‌اش می‌نشستیم که نشستیم. نام آقای «محمدیان» را تا قبل از اکران فیلمش نشنیده بودیم. نمی‌دانستیم از کجا آمده و با چه پشتوانه و دانش تصویری- هنری به میدان دشوار انیمیشن‌سازی سینمایی ورود کرده است. همچین که پای صحبت‌هایش نشستیم، کلی چیز دانستیم. با صداقت صحبت می‌کند. سخت تلاش کرده است. انیمیشن دنیا را خوب می‌شناسد و با امید، به آینده کاری خود می‌اندیشد و برنامه انیمیشن سینمایی‌سازی‌اش جدی است. می‌گوید در فیلم دوم خود، زمان بیشتری صرف فیلمنامه‌اش خواهد کرد و این نکته مغفول مهمی است که با نوع نگاه حرفه‌ای و جدی و خاصی که آقای «محمدیان» به مقوله انیمیشن دارد، باید به آینده کاری او و فتح قله‌های آتی کارش همینجور چشم بدوزیم.

  لطفا ورودتان به انیمیشن را خیلی متفاوت برای ما شرح دهید!
از دوره دبیرستان علاقه داشتم وارد سینما بشوم. از این عشق سینماها. شاید چون دوره‌ای که کودک و نوجوان بودم، سینمای کودک زنده بود و خاطرات زیادی از آن سال‌ها به یاد داشتم. رویاهای دوره کودکی‌ام شد آرزوهای دوره جوانی‌ام. خب، در آن دوران مشاوره تحصیلی خوبی نداشتیم یا اصلا مشاوره نداشتیم. رفتم رشته تجربی. اما بعد از اخذ دیپلم و پایان دوره سربازی، به لطف خدا، مسیر سینما را پیدا کردم و وارد دانشگاه هنر شدم. البته جنس سینمایی که پیدا کردم مانند همان رویاهای کودکی، تخیلی و فانتزی بود و خیلی زود فریفته و مسحور دنیای انیمیشن شدم. بعد از ورود به دانشگاه در رشته گرافیک تحصیل کردم و به صورت انفرادی دنبال فراگیری انیمیشن رفتم. البته گرافیک هم خیلی به من کمک کرد. سپس با دوستانم در دوره دانشجویی یک استودیو انیمیشن تاسیس کردیم. ابتدا نام این موسسه سلوک افلاکیان بود که بعد از مدت کوتاهی با موسسه هفت‌سنگ همکاری نزدیکی داشتیم که در نهایت منجر به تشکیل گروه هنر پویا شد که هم‌اکنون در آن مشغول فعالیت هستم.
  قبل از «شاهزاده روم» چه‌ها که نکرده بودید؟
طی حدودا ١٠ سال فعالیت در کنار دوستانم، بیشتر آثاری که تولید کردیم برای تلویزیون بوده است. سریال دره نجفیل، سریال بینا و دینا و نوروز آن سال‌ها و چندین کارِ کوتاه که در جشنواره‌های مختلف از جمله، دوسالانه تهران، ایران ١۴٠۴، عمار و جشنواره‌های مختلف دیگر جوایزی را هم کسب کرده‌ایم. که مهم‌ترین این کارهای جشنواره‌ای می‌توان به پرواز تا بی‌نهایت اشاره کرد که یک کار کوتاه برای ایران آینده است.
  از ساخت انیمیشن بلند سینمایی واقعا نترسیدید؟
همان ابتدا که انیمیشن را در کنار دوستانم آغاز کردم، برنامه داشتیم که فیلم سینمایی تولید کنیم. اما صبر کردیم تا تجربیات‌مان را افزایش دهیم و بتوانیم تا اندازه زیادی در تمام قسمت‌های تولید یک انیمیشن زیر و بم کار را در بیاوریم و به تولید مسلط شویم. و با اطمینان از حصول نتیجه پروژه سینمایی شاهزاده روم را شروع کردیم، هرچند از همان ابتدا هم می‌دانستیم با توجه به کمبود منابع مالی در بخش خصوصی و در نتیجه محدودیت‌های زمانی، کار اول‌مان، کار ایده‌آل نخواهد شد. ولی این راه را باید شروع می‌کردیم و با توکل به خدا پروژه را آغاز کردیم.
خیلی‌ها به خاطر همین موانع، از ساخت سینمایی بلند هراس دارند و معمولا کارهای کوتاه سریالی یا جشنواره‌ای می‌سازند. چاره چیست؟
مشکلات همیشه هست و بنده هم به عنوان کوچک‌ترین عضو این خانواده، منکر آن نمی‌شوم. اما اینکه بگوییم چون مشکلات زیاد است اصلا کار نکنیم را خیلی قبول ندارم. اینکه بخواهیم صورت مساله را پاک کنیم خیلی خوب نیست. درست است که در نهایت قرار است فیلم ما را با فیلم‌های روز انیمیشن دنیا مقایسه کنند و مدام بزنند بر سر کارمان که نمی‌توانید اما به نظرم باید با شرایط موجود فیلم ساخت تا تجربیات‌مان بیشتر شود. ما باید به روش تولید بومی برسیم که مخصوص خودمان است. ما هیچ گاه نمی‌توانیم مانند شرکت‌های بزرگ هالیوودی، ده‌ها و شاید صدها میلیون دلار بودجه در اختیار داشته باشیم. دو هزار نفر نیروی متخصص و چهارپنج سال زمان تولید. اما می‌توانیم با شرایط موجود کشورمان و با اتکا به نیروی خلاق و جوان ایران به امید خدا کارهای بزرگ بسازیم. مثلا اگر در دوران دفاع مقدس قرار بود جوان‌ها این طور فکر کنند که چون امکانات جنگی ندارند، از مملکت‌شان دفاع نکنند، الان جای تولید انیمیشن و فیلم باید می‌رفتیم غازچرانی برای دشمن. تولید انیمیشن‌های کوتاه جشنواره‌ای هم امر پسندیده‌ای است اما وقتی از سینما صحبت می‌کنیم یعنی مخاطب.
   موانع مذکور واقعا برای‌تان وجود داشت؟ چی بود و کجا؟
قطعا. همیشه وقتی قرار است دست‌تان در جیب خودتان باشد، با مشکلات زیادی مواجه خواهید شد. البته ما دست‌مان در جیب آقای جعفری، تهیه‌کننده محترم «شاهزاده روم» و دوست عزیزم بود! وقتی از بودجه بی‌حساب و لایتناهی دولتی و نفتی خبری نیست، در نتیجه هزینه‌ها کاهش می‌یابد و در نتیجه زمان کم می‌شود. و این برای تولید یک کار سینمایی یعنی فاجعه. اما اگر تن به این محدودیت‌ها نمی‌دادیم، الان شاهزاده روم وجود نداشت. قطعا این کار ایده‌آل ما و ایده‌آل سینمای انیمیشن ایران نیست، اما ما در کنار دوستان‌مان تلاش کردیم تا از مرحله حرف وارد عمل شویم و خوشبختانه این کار را بسازیم که به نظر خیلی از کارشناسان این حوزه، گامی بلند و رو به جلو است.
    طی ساخت کار چطور با موانع ساخت حرفه‌ای کار برخورد می‌کردید جدی جدی؟
ما سعی کردیم خط تولید متناسب با توانمندی‌های موجود کشورمان طراحی کنیم. در کنار آقای جعفری، تهیه‌کننده و آقای پاکدل، مدیر تولید، یک نقطه‌ای میانه کیفیت، هزینه‌ها و زمان پیدا کردیم. تیم تولید هم با تمام توان و با جان و دل مایه گذاشتند و سعی کردیم بر مشکلات چیره شویم.
الان که در حال اکرانید، وقتی کار را می‌بینید از چه بخشی ناراضی هستید و اگر تونل زمانی وجود داشت جبرانش می‌کردید؟
به نظرم هیچ املای نانوشته‌ای بی‌غلط نیست. سینمای ایران بعد از گذشت دهه‌ها و ساخت هزاران فیلم به این جایگاه فعلی رسیده است. حال آنکه سینمای انیمیشن ایران شاید کمتر از انگشتان یک دست فیلم انیمیشن روی پرده‌هایش دیده و تنها دو فیلم انیمیشن به اکران عمومی و گسترده درآمده است. ما برای پیدا کردن ذایقه مخاطب ایرانی و صحیح روایت کردن قصه خیلی کم‌تجربه هستیم. خیلی زمان باید بگذرد و فیلم‌های انیمیشن متعدد باید ساخته شود تا موفق شویم فیلم انیمیشنی بسازیم که هنگامی که مخاطب سالن را ترک می‌کند به شکل حداکثری راضی باشد. با صراحت می‌گویم اگر دوباره به روز ابتدایی شروع شاهزاده برگردیم و مجددا همان شرایط، امکانات، هزینه و زمان را داشتیم، قطعا همین نسخه را می‌ساختیم. البته کار ما نواقصی دارد و ما خودمان به نواقص کار در حین انجام آن آگاه بودیم و می‌دانستیم برای حل آن چه راهکارهایی به کار بگیریم. قطعا برای پروژه‌های بعدی روی فیلمنامه زمان بیشتری خواهیم گذاشت. از نقدها هم خیلی خوشحال می‌شویم چون واقعا از آنها درس می‌گیریم و چراغ راهمان برای تولیدات بعدی خواهد بود.
تصور فروش چشمگیر کارتان در این حد را داشتید؟
صادقانه باید بگوییم؛ نه. چون فکر می‌کردیم سینمای انیمیشن و اساسا سینمای کودک، دیگر زنده نیست. اما از اینکه مخاطبان با بزرگواری از فیلم ‌ما حمایت کردند غافلگیر شدیم.
   دلیل استقبال مردم از کار شما چیست؟
مخاطبان همیشه متوجه می‌شوند که برای چه کاری زحمت کشیده شده است و انرژی و عشقی که همراه یک فیلم از سازندگان آن فرستاده می‌شود را دریافت می‌کنند و قدردان آن هستند. شاهزاده روم بدون کمک هیچ یک از نهادهای فرهنگی تولید شده است و فقط به عشق اینکه قدمی برای انیمیشن و سینمای کودک بردارد. سینمایی که حق همه کودکان و نوجوانان ایرانی است. مخاطبان هم این موضوع را درک می‌کنند و همیشه مخاطبان یک قدم از مسوولان جلوتر هستند و قاعدتا همین هم باعث شد که با حمایت‌شان ما را برای ادامه این راه دلگرم کنند. قطعا بهترین منتقدان، مخاطبان فیلم هستند. آنها هم می‌دانند ما کمی با انیمیشن‌های روز دنیا فاصله داریم اما این را هم خوب می‌دانند که با حمایت‌شان مسیر را برای بهتر شدن و ایده‌آل شدن این مسیر هموارتر می‌کنند.
  چرا برای ساخت اینقدر عجله داشتید؟

یک سال یا دو سال برای ساخت یک انیمیشن سینمایی بلند خیلی کم است. در سینمای جهان ده سال وقت صرف کار «درون و بیرون» که تازه، اثر غولی به نام «پیکسار» است، می‌شود که از این زمان، حتی گاهی ۵،۴ سال زمان برای نگارش فیلمنامه اختصاص می‌یابد. چرا در ایران همیشه اینقدر عجله است برای انجام کار هنری، درحالی که در سینمای جهان آن هم با بهترین امکانات و متخصصان ویژه، صرف زمان زیادی برای تولید خلاقانه اثر می‌شود؟
بازنویسی‌های مکرر زمان می‌خواهد و زمان مساوی است با پول. ما در شاهزاده روم واقعا مشکلات عجیب و غریبی داشتیم. شاید حالا که فیلم با این سروشکل تقریبا استاندارد تولید شده است همه بگویند چرا برای فیلمنامه زمان بیشتری نگذاشتید. اما واقعا امکان زمان بیشتر را نداشتیم. خیلی مواقع در حین تولید ما خودمان متوجه ایرادات فیلمنامه بودیم اما تولید انیمیشن با فیلم رئال متفاوت است و برای اصلاح کوچک‌ترین نقص در فیلمنامه تعداد زیادی نیروی متخصص از مدلساز گرفته تا انیماتور و نورپرداز و غیره باید درگیر شوند که در حین تولید امکان‌پذیر نیست. ما هر وقت به چنین ایرادتی می‌رسیدیم می‌گفتیم ان‌شاءالله کار بعدی.
  در آغاز، از تولید اثر با کشوری دیگر و سختی‌های احتمالی‌اش نترسیدید؟
بنده و آقای جعفری و همه تیم‌مان به مخاطب جهانی فکر می‌کنیم. چون معتقدیم هنوز چرخه اقتصادی سینمای ایران بهینه نیست. البته شاهزاده روم به طور کامل در ایران تولید شد و تیم تولید‌کننده همه از بچه‌ای ایرانی بودند. در واقع لبنانی‌ها فقط در هزینه‌های کار مشارکت داشتند و در مقابل این مشارکت در هزینه‌ها، نسخه عربی این کار را دریافت کردند. البته این سوال در حوزه تخصصی تهیه‌کننده است و ما یک تقسیم‌بندی کرده‌ایم و من هم سعی می‌کنم شوونات حرفه‌ای این حوزه را در سینما رعایت کنم.
  گفته بودید می‌خواهید گیشه جهانی را فتح کنید، پیش‌بینی‌تان چیست؟
ما با داشتن گنجینه گرانبها از قصه‌ها و قهرمان‌های ایرانی و اسلامی دارای مزیت رقابتی در دنیا هستیم. به نظرم این قصه‌ها پتانسیل بالایی برای جهانی شدن دارند و اگر ما یاد بگیریم آنها را خوب و درست بسازیم قطعا در جذب مخاطبان غیرایرانی هم موفق خواهیم بود. فیلم‌های رئال ایران همیشه در جشنواره‌های خارجی موفق بوده‌اند اما هیچگاه یا کمتر در اکران‌های جهانی موفق بوده‌اند. شاید انیمیشن به خاطر شکل و شیوه بصری برای مردم دنیا پذیرفته‌شده‌تر باشد. هر چند باز هم تاکید می‌کنم ما قصه‌ها و قهرمان‌های فراوانی داریم که می‌توانیم گیشه‌ جهانی را تصاحب کنیم.
به اسکار هم فکر می‌کنید؟
ما به گیشه جهانی فکر می‌کنیم حالا اگر اسکار یا جشنواره‌های دیگر هم شد، شد و اگر نشد، نشد. ما زمانی برنده واقعی هستیم که بتوانیم در اکران‌های گسترده جهانی موفق شویم.
   چشم‌انداز خیلی متفاوت شما از انیمیشن ایران چیست؟
دهه‌ای که در آن هستیم متعلق به سینمای انیمیشن است. به زودی فیلم‌های سینمایی انیمیشن صندلی‌های خالی سینمای ایران را پر خواهد کرد، شک نداشته باشید. انیمیشن به زودی نه‌تنها موجب رونق صنعت سینما در ایران می‌شود بلکه سبب رونق سینمای رئال ایران خواهد شد. رشد کیفی هنر انیمیشن، پای جلوه‌های ویژه را به سینمای ایران باز خواهد کرد و به زودی شاهد ژانرهای مختلف مفقود شده روی پرده‌های سینما خواهیم بود.
  انتقادی از اوضاع فعلی انیمیشن ایران دارید؟
من کوچک‌تر از آن هستم که نقدی به سینمای انیمیشن بکنم. قطعا این هنر بزرگان و پیشکسوتانی دارد که راهکاری مناسبی برای بقای انیمیشن در ایران دارند. بنده به عنوان کوچک‌ترین عضو این خانواده در کنار دوستانم سعی می‌کنیم با استفاده از تجربیات شاهزاده و گوش دادن به انتقادهای مخاطبان باز هم فیلم انیمیشن بسازیم و بهتر بسازیم.
کار سینمایی بعدی‌تان چیست؟
قرار است تا پیش از پایان اکران شاهزاده روم طی برنامه‌ای به شکل رسمی کار بعدی را اعلام کنیم.
هر چه می‌خواهد دل تنگ‌تان هم‌اکنون برای‌مان بگویید!
قطعا در پله‌های اول تولید انیمیشن‌های سینمایی هستیم از همه جهت. هم از نظر قالب و تکنیک و هم محتوا و فیلمنامه. امیدوارم هر کسی با هر طرز تفکری، از اکران شاهزاده روم و اساسا جامعه انیمیشن ایران حمایت کند. باز هم تاکید می‌کنم این حقِ همه بچه‌های ایرانی است که سینما داشته باشند؛سینمایی برخاسته از آداب و رسوم و تعاملات و شیوه زندگی‌ای که برآمده از فرهنگ و هنر خودمان باشد.

منبع : مهناز  عادلی- اعتماد

درباره نویسنده

پویان صدقی

پویان صدقی

نظر بدهید